درآمدهای نفتی مهمترین بخش درآمدهای دلاری کشور و یکی از ستونهای اصلی بودجه سالانه کشور است. قیمت و فروش نفت در طول سالهای متمادی اثر غیرقابل انکاری در تصمیمات اقتصادی دولتها داشته و بسیاری از تحلیلگران و اقتصاددانان سهم نفت در بودجه را مهمترین رکن بودجه دولت میدانند که میتواند بر قیمت دلار اثر بگذارد.
بسیاری از برنامهها و توصیههایی هم که اخیرا برای کنترل بازار ارز ارایه شده است توجه ویژه به بخش درآمدهای نفتی دارد و به دنبال خنثی کردن اثر درآمدهای نفتی بر قیمت دلار است.
یک روز پیش از ارایه لایحه بودجه توسط رییس جمهور به مجلس شورای اسلامی خبرگزاری فارس ارقامی را در این باره منتشر کرد. بر اساس گزارش این خبرگزاری، دولت در بودجه سال ۱۴۰۲ میزان فروش روزانه نفت را یک میلیون و ۴۰۰ هزار بشکه با میانگین قیمتی حدود ۸۵ دلار و نرخ تسعیر دلار ۲۳ هزار تومانی در نظر گرفته است.
در صورتی که مبنای قیمتی بشکههای نفت در بودجه منطبق بر گزارش خبرگزاری فارس باشد، این نرخ میتواند بودجه دولت را دچار مشکلاتی کند؛ زیرا تا حدود زیادی خوشبینانه وضع شده است. مبنای ۸۵ دلاری فروش نفت بودجه سال آتی در شرایطی اعلام شده است که محاسبات الراجحی کپیتال در عربستان – به عنوان بزرگترین صادرکننده نفت – نشان میدهد که مبنای قیمت نفت بودجه عربستان برای سال ۲۰۲۳ حدود ۷۸ دلار در هر بشکه است. بررسی مرکز پژوهشهای مجلس هم محدوده ۷۰-۸۰ دلاری را برای قیمت نفت کشورهای صادرکننده نفت اوپک تخمین میزند؛ البته برخی از موسسات انرژی قیمت نفت را برای سال بعد حدود ۹۰ دلار پیشبینی کردهاند که همین نرخ فروش هم در شرایط تحریمی، برای نفت ایران خوشبینانه است.
در چنین فضایی اگر فشار سیاسی خارجی بر ایران در سال بعد تغییر نکند، شرایط برای فروش نفت ایران که تحریم است، سخت میشود. برای مثال، روسیه با اعمال سقف قیمتی اروپا و تحریمها مجبور به ارائه تخفیفهای فروش شده است. بر اساس گزارش آرگوس مدیا که قیمتها در بازار فیزیکی نفت را رصد میکند، محمولههای صادراتی نفت از دو بندر اصلی غربی روسیه یعنی نووراسیسک و پریمورسک در روزهای اولیه ژانویه ۲۰۲۳ کمتر از متوسط ۴۰ دلاری معامله شده که نشاندهنده سطح بالای تخفیفات تحریمی فروش نفت است.
روسیه که یکی از رقبای اصلی فروش نفت در بازارهای صادراتی ایران است، نفت را با اعمال تخفیفات سنگین عرضه میکند که نشان میدهد ایران هم برای ماندن در صحنه رقابت نمیتواند از میدان تخفیفات سنگین عقب بماند؛ به همین دلیل هم محدوده قیمتی تعیینشده برای نفت بودجه در مقایسه با سایر کشورها با توجه به فضای تحریمی ایران بسیار خوشبینانه است و در صورتی که توافق نشود، این محدوده قیمتی میتواند بودجه ایران را از محل درآمدهای نفتی با کسری بودجه قابل توجه روبهرو کند که اگر چنین شود قیمت دلار تهران به خاطر کاهش سهم دلارهای نفتی و کسری بودجه با خطر شوکهای افزایشی روبهرو خواهد شد، زیرا منابع ارزی در شرایطی تحت فشار قرار میگیرد. در واقع سقف بودجه سال بعد ۴۰ درصد افزایش پیدا کرده ولی نرخ تسعیر دلار نفتی نیز در محدوده سال قبل قرار دارد. در چنین شرایطی به دلیل عدم توازنی که در میزان عرضه و تقاضای دلار به وجود خواهد آمد قیمت دلار ممکن است تحت تأثیر قرار بگیرد.
منبع: اکو ایران
