سخن سنگ؛ جواهر سازی هنر متفاوت دیدن است

زرین نیوز به گفتگوی اختصاصی و البته صمیمانه با یکی از اساتید برجسته ایران در زمینه طراحی و ساخت جواهرات و همچنین تراش سنگ‌های قیمتی و نیمه قیمتی پرداخته است. ریتا نیک فرجام بانویی که به احیای هنر تراش سنگ های قیمتی به روش مرسوم در ایران باستان و ساخت جواهرات اهتمام ورزیده است، درباره جذابیت‌های این صنعت دیرین برای ما سخن می گوید.

جواهر، نامی که با شنیدن آن دنیایی از سنگ های زیبا، رنگارنگ و قیمتی از الماس، مروارید و یاقوت گرفته تا عقیق و فیروزه در جلوی چشمان هر شخصی تداعی می شوند. از ریتا نیک فرجام می پرسم برای شما هم این طور بوده است یا نه و آیا از کودکی رویای ورود به این صنعت را در ذهن می پروراندید یا این‌که جرقه‌ای یک باره ذهن شما را به خود مشغول نموده و سمت این صنعت جذب کرده است؟ و او اینگونه صحبت های خود را آغاز می‌نماید :

بنده فارغ التحصیل رشته ریاضیات محض هستم. پیش از ورود رسمی به این حرفه از سال 1383 به مدت سه سال مشغول تحقیق و پژوهش بودم و فعالیت خود را در حوزه تراش سنگ های قیمتی از سال 1386 با ایده احیای هنرهای ایران باستان و با هدف شناساندن هنر تراش سنگ های قیمتی و ساخت زیورآلات گالری خود را ثبت نمودم. بیشتر اوقات به موزه‌های جهان سر می‌زنم و به جهان اطراف توجه می‌نمایم. نتایج تحقیقات بنده منجر به چاپ مقالات علمی و کتابی به نام «سخن سنگ» گردیده است. نتیجه این مطالعات پی بردن به تفاوت در روش ساخت زیور آلات دوران امپراطوری هخامنشی با دیگر دوره‌ها بود که پایه اصلی زیور آلات این دوره بر روی سنگ‌های قیمتی به جای فلزات گران بها استوار بود. جواهرسازان همواره با شکل دادن فلزات گرانبها، سنگ ها را در دل آنها جای می دهند، اما جواهرسازان دوران هخامنشی سنگ‌های قیمتی را مبنای اصلی آثار خود قرار می دادند و سپس در داخل آن از یک فلز گرانبها استفاده می‌کنند.

ریتا نیک‌فرجام می‌گوید: در این مطالعات مشاهده کردم که همه افراد بزرگ و قدرتمند از سنگ‌های درشت به عنوان بازوبند، کمربند و سربند استفاده می‌کردند که متفاوت از دیگر  سلسله های پادشاهی بود. این موضوع سبب شد به این فکر کنم که چرا همه افرادی که در این صنعت فعالیت دارند پایه اصلی کار آنها از فلزی مانند طلا است و چرا کل کار از سنگ نباشد؟ و این جرقه‌ای شد تا رویکرد بنده به سمت تاریخ و اصالت ایران برود .

 نیک‌فرجام با اشاره به انواع روش‌های سنگ تراشی از جمله دامله، فست و کاروینگ تأکید می‌کند: روش کار بنده کاتوینگ نام‌گذاری شده است. برای نمونه یکی از آثار بنده گل نیلوفر(lotus) از جمله نمادهای دوران هخامنشی است که تمام پستی و بلندی‌های آن با ظرافت و مهارت خاصی تراشیده شده است. این یک روش مبتنی بر حجم بخشی با تنوع در طرح ها و رنگ‌هاست. روش کار به این شکل است که پس از بررسی سنگ قیمتی مورد نظر، طراحی تخصصی برای ساخت جواهر آغاز می گردد. با تراش و برش‌های انجام شده اشکال هندسی منظمی از سنگ پدیدار می شوند. پس از این مرحله درخشش خاصی به سنگ ها داده می شود. این یک روند مبتنی بر مهارت های فردی است که در طی این سالها کسب شده است.

این بانوی هنرمند در ادامه می‌افزاید: با توجه به این که رشته تحصیلی بنده ریاضی محض بوده، ایده با دقت دیدن، متفاوت دیدن و منظم دیدن تمامی اجسامی که در اطراف ما وجود دارند را در ذهن بنده ایجاد کرد. بنده از تمام زوایای هندسی در آثار خود بهره می‌‌برم تا طرح نهایی برپایه یک روند همه جانبه پدیدار گردد. در واقع برای وارد شدن به این صنعت از ریاضی محض الهام گرفتم؛ چرا که فردی که ریاضی می‌خواند، دیدگاهش باید متفاوت باشد و زوایا را باید با دقت ببیند. تمام هنر دوره هخامنشی را با این دید نگاه کردم.

وی با اشاره به این‌که در آثار من آنچه که به آن توجه شد درخشش کار بود و با افتخار می‌توانم بگویم با اکثر کشورها که کار می‌کنیم، بر درخشش کار تأکید دارند، چرا که برای درخشش کار زحمات زیادی کشیدم تا بعد از سالهای متمادی نیز همچنان آن درخشش نخستین را داشته باشد، می‌گوید: برای پیدا کردن این درخشش ابزار و سنگهای زیادی را شکستم اما روشی را یافتم که این روش را با نام کاروینگ در میراث فرهنگی به نام خود ثبت نمودم . وی به آثار ثبت شده خود در وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری اشاره می‌کند و ادامه می‌دهد : برخی آثار که به فهرست گنجینه ملی جواهرات پیوسته اند هیچگاه داد و ستد نخواهند شد. بعد از ثبت روش کاروینگ، چون قصد بنده فعالیت برپایه تاریخ و اصالت ایران باستان بود و با توجه به توصیه های میراث فرهنگی تصمیم گرفتم برند تجاری خود را نیز ثبت کنم و همچنین جهت شناساندن تاریخ ایران به افراد علاقه‌مند و کشورهای دیگر مدرسه عالی جواهرات برند ریتا را به ثبت رساندم. به این طریق از میراث فرهنگی درجه هنری بازآفرینی و احیای زیورآلات دوره هخامنشی را دریافت نمودم .
مدیر و موسس گالری و مدرسه عالی جواهرات ریتا اضافه می‌کند: آثار خلق شده توسط بنده به همراه گواهی نامه‌های صادر شده آنها در کنار مدارک پایان دوره‌های آموزشی که در گالری و مدرسه جواهرات صادر می شوند، همگی مزین به نشان اختصاری GS1 که یک سازمان استانداردگذاری و اعتبار سنجی بین المللی به شمار می رود، نیز هستند. این امر امکان برگزاری دوره‌های بین المللی و همچنین تعاملات با دیگر کشورها را تسهیل می‌نماید.

نیک‌فرجام از برگزاری نمایشگاه‌های داخلی و خارجی در کشورهایی از جمله ترکیه، چین، انگلستان و امارات متحده عربی سخن به میان می آورد و می‌گوید: آنچه که در این نمایشگاه‌ها مشاهده کردم، این بود که قیمت به هیچ وجه مهم نبود و فقط تاریخ و تمدن ایران بود که افراد را مجذوب خود می‌کرد. این نمایشگاه‌ها خصوصی بوده و از ارزش هنری بالایی برخوردار هستند. نمایشگاهی که در شهر لندن برگزار کردم، با رونمایی از گل نیلوفر الهام گرفته از دوران امپراطوری هخامنشی همراه بود که یکی از آثار برجسته در گالری ما به شمارمی رود. برای مخاطبان این رویداد بسیار تعجب برانگیز بود که ازیک راف نامنظم چطور می‌توان چنین گل زیبایی را خلق نمود. در ایران نیز نمایشگاه های متعددی از جمله در موزه آبگینه و مجموعه کاخ موزه سعد آباد نمایشگاه خصوصی داشتم. چندین دوره هم به عنوان داور زیور آلات در بخشهای مختلف جشنواره‌ها از جمله یک دوره در فجر وسه دوره در جشنواره سیپال بوده‌ام.

وی با تأکید بر این‌که کار ما از سنگ نشأت می‌گیرد، ادامه می‌دهد: بیشتر آثار من بر روی سنگ‌های زمرد، یاقوت و عقیق کار شده است. همچنین رحل قرآن کریم را با سنگ عقیق و قرآن آن را با عقیق سه پوست تراشیدم و در واقع سعی کردم کارهای متفاوتی را انجام داده و به نمایش بگذارم؛ چرا که مخاطبین من خاص هستند به انرژی سنگ و کار باسنگ علاقه مند هستند. تمامی کارهای خودم و هنرجویان بدون کپی برداری است و سعی می‌کنیم همیشه برای خلق آثار با نگاه کردن به محیط پیرامون در طی مسافرت‌ها الهام بگیریم.

نیک فرجام با بیان این‌که در حال حاضر تنها بانوی عضو در هیات مدیره اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان طلا، نقره، جواهر و سنگ های قیمتی ایران هستم، عنوان می‌کند: که هم اکنون نیز همکاری‌ها و تعاملات با کشورهای منطقه و دیگر نقاط جهان همچنان ادامه دارد.

نیک فرجام به آینده این صنعت درایران امیدوار بوده و می‌گوید: خوشبختانه در صنعت طراحی و تراش سنگهای قیمتی در حال پیشرفت هستیم. در حال حاضر که عضو هیات مدیره اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان طلا، جواهر، نقره و سنگ های قیمتی ایران هستم،  ریاست کارگروه هنر، صنعت و صنایع دستی را نیز برعهده دارم که اعضای فعالی نیز در این کارگروه حضور دارند و در این رابطه سایتی را نیز راه اندازی کردیم تا بتوانیم افراد خالق را در کنار یکدیگر قرار دهیم و در این روش روز به روز تنوع ایجاد کنیم.

همانطور که از سال 1386 با روش کاروینگ کار کرده ام، هدف ما از تشکیل این کارگروه و احداث مدرسه این بوده تا در آینده آثار خاصی را به کشورهای دیگر ارائه دهیم تا از تاریخ و هویت ایران و ایرانی در عرصه های بین المللی سخن بگوییم.

وی درآخر به علاقه‌مندان این صنعت پیشنهاد می‌کند: قبل از این‌که وارد عرصه تراش سنگ‌های قیمتی شوند، از طریق مطالعه مقالات آموزشی و بازدید از موزه‌های مختلف از دنیای سنگ‌ها شناخت کافی بدست بیاورند تا بتوانند پدیده‌های جدیدی را در این عرصه خلق کنند. زیرا افرادی که کارهای یکدیگر را تکرار می‌کنند، از خلق ایده دور می‌شوند چرا که بنده با بازدید از موزه‌های داخلی و خارجی، موفق شدم ایده‌های زیادی را تبدیل به واقعیت نمایم.